ایران سرزمین گنج های پنهان است، به طوری که به هر نقطه ای از این سرزمین پا بگذاریم، پر از نعمت بوده و دارای منابع طبیعی خدادادی فراوانی است که وجود معادن مخلف، قسمت اعظمی از این منابع طبیعی و نعمت‌های خدادادی را تشکیل می‌دهد که نمونه بارز آن در شهرستان ورزقان، منطقه زيباي قره‌داغ است که به علت واقعه شدن در کمربند مس جهانی و وجود منابع غنی از معادن از جمله مس، طلا و نقره  به " سرزمین طلای سرخ ایران" معروف شده است.

 به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه آذربایجانشرقی، به بیان دیگر، وجود معدن مس سونگون و معدن طلای اندریان (اندرگان) و بسیاری از معادنی دیگر از این جنس در شهرستان ارسباران، این سرزمین به طلای سرخ ایران لقب گرفته است.

 * گذشته سرزمین طلای سرخ ایران

 شهرستان ورزقان، با وسعت دو هزارو 368 كیلومتر مربع یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است و در 75 کیلومتری تبریز واقع شده و از سمت شمال با شهرستان‌های کلیبر و جلفا، از سمت شرق با شهرستان اهر، از سمت غرب با شهرستان مرند و از سمت جنوب با شهرستان‌های هریس، تبریز و شبستر  همسایه و هم‌مرز است.

  مرکز آن شهر ورزقان است. این شهرستان از دو بخش مرکزی(شامل دهستان‌های ازومدل جنوبی، ازومدل شمالی، بکرآباد و سینا) و بخش خاروانا (شامل دهستان‌های دیزمار مرکزی، جوشین و ارزیل) و از دو نقطه شهری به نام‌های ورزقان و خاروانا و 163 آبادی تشکیل شده است. و براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسكن در سال 1390، جمعیت شهرستان ورزقان در حدود 45 هزارو 708 نفر، یعنی 1.2 درصد جمعیت استان در این شهرستان ساکن هستند.

 * سرزمین؛ رنگین کمانی از زیبایی ها

  نا گفته نماند و اینکه، شهرستان ورزقان به دليل قرار گرفتن در منطقه زيباي قره‌داغ و واقع شدن بسیاری از جنگل‌های ناحیه سرسبز ارسباران در این شهرستان، وجود مناطق بكر طبيعي فروان، صدها آثار تاریخی، نقاط تاریخی و دیدنی از جمله چیچکلی (در ۳۵ کیلومتری شمال غرب ورزقان)، يخچال فصلي زير صخره اي كرويق، منطقه زيباي هفت چشمه، مسجد جامع خاروانا (مربوط به به سده‌های ۶ و ۷ هجری قمری)، خانه امیر ارشد یا داش‌ساختمان(در 12 کیلومتری غرب ورزقان)، کتیبه میخی سقندل (در 5 كيلومتري ورزقان )، آبشار گل‌آخور (با ارتفاع ۱2 متر)، قلعه تاریخی جوشین (در 26 كیلومتری غرب ورزقان،  مربوط به زمان مادها)، امامزاده سیدخلیل جوشین، گنبد الله‌الله (مربوط به اواخر دوره ایلخانان مغول تا صفویه)، روستاي آستمال (با قدمت چند هزار ساله)، روستاي كرينگان (كه اهالي آن به زبان تاتي صحبت مي‌كنند)، تپه داش‌باشي یا ارمني گوللویی، قلعه کندی‌بولاغ، قلعه داشی، قلعه اژدها داشی، گورستان سقای، قلعه سرخه دیزج و تپه الله‌لو (همگی با قدمت هزاره اول قبل از ميلاد)، اين شهرستان را به يكي از قطب‌هاي گردشگري تبدیل کرده است.

 با این وجود، شهرستان ارسباران به خاطر ويژگي هاي خاص اکوتوریسم،  شرایط خاص اکولوژیک و توپوگرافی منطقه اش، و همچنین به دلیل موقعیت خاص و داشتن زیبایی مناظر طبیعی، گیاهی و از نظر تنوع گونه های جانوری این منطقه را درسطح جهان به عنوان گنجينه گونه هاي نایاب گیاهی و جانوری معرفی کرده است.

  * سرزمین؛ بزرگترین کانسارهای مس دنیا

 شهرستان ورزقان به علت  قرار گرفتن در یک منطقه معدن خیز و کشف انواع عناصر قیمتی و با ارزش در این معادن این منطقه را از نظر سوق الجیشی و اقتصادی به مهمترین و غنی ترین منطقه در جهان تبدیل کرده است.

به گونه ای که اين شهرستان با قرار گرفتن بر روی کمربند آلپ ـ هیمالیا دارای اندیس‌های متعدد مس و عناصر فلزی دیگر نظیر سرب، روی و آهن می‌باشد.

 از سویی،کانسار مس سونگون كه در شمال ورزقان قرار گرفته است، بزرگترین اندیس مس در شمال‌غرب ایران و یکی از بزرگترین کانسارهای مس دنیا بوده و قابل مقایسه با معادن بزرگ دنیا مانند بینگهام در آمریکا و چوکی‌کوماتا در شیلی است.

 فاصله این معدن از تبریز ۱۳۰ کیلومتر و از ورزقان ۲۵ کیلومتر بوده و در مجاورت روستای سونگون واقع است. معدن مس سونگون در یک منطقه کوهستانی با متوسط ارتفاع دو هزار متر بالای سطح دریا واقع شده است. از سویی،کانی‌سازی اصلی کانسار شامل کانی‌های مس و مولیبدن بوده است و بدین ترتیب مجتمع مس سونگون به تنهايي ۳ درصد ذخاير مس جهان را در اختيار دارد.

 همچنین در این شهرستان مناطق دیگری از جمله خوینرود، بالوجه، طویل، کالیجان، شرفآباد، اندریان، آستامال، آوان، گوتلر، اوزی و ... دارای کانسارهای متنوعی مثل مس، طلا، نقره و ... است که در صورت کشف و بازیافت این معادن در آینده نزدیک می توان به توسعه و پیشرفت این شهرستان پیش از این ها امیدوار شد.

  * سرزمین؛ ناز، نعمت و نیاز

  در همین حال، شهرستان ورزقان به علت موقعیت خاص اقلیمی، تابستان معتدل تا گرم و زمستان سرد، يخبندان و پربرف به ویژه قرار گرفتن این شهرستان در یک منطقه‌ کوهستاني با کوه‌هاي آق‌داغ، مشکعنبر، کامتال، جوشون، جله‌داغ، ايري‌داغ، کيامکي، خاروانا و پيرسقا از یک تنوع آب و هوایی منحصر به فردی برخوردار است. از سوی دیگر، با توجه به وجود رودخانه‌های دایمی و فصلی متعدد، تولیدات متنوع زراعی از جمله تولید حبوبات و گندم، تولید حدود 10 درصد میوه‌های نیمه گرمسیری استان (انار و انجیر)، پتانسیل مناسب جهت دامپروری و آبزی‌پروری و زنبورداری، جنگل‌های ارسباران با فلور غنی و ذخیره ژنتیكی بالا، وجود دومین معدن بزرگ مس كشور، وجود 40 كانسار و 19 اندیس، استخراج 35 درصد مرمریت استان، اختصاص 78 درصد كل سرمایه‌گذاری در معادن استان به معادن شهرستان، اولویت سرمایه‌گذاری در شهرستان ورزقان را در بخش‌های گردشگری، توسعه معادن و فعالیت‌های وابسته به آن و توسعه كشاورزی قرار داده، به گونه ای که در حال حاضر این شهرستان، به عنوان یکی از قطب های مهم قطب معدن و صنايع معدني، گردشگری، کشاورزی و دامپروری در استان آذربایجان شرقی و کشور شناخته می شود.

   به هر حال آنچه در این راستا مهم به نظر می رسد، اینکه درسته شهرستان ورزقان دارای منابع طبیعی خدادادی فراوانی است، ولی  به نظر می آید، برخی نامهربانی های بلایای طبیعی و انسانی در سال های اخیر باعث شده، این شهرستان از داشتن حداقل امکانات و زیرساخت های لازم شهری در محرومیت باشد و همچنان چشم انتظار کمی همت مسئولان را می طلبد که توجه ویژه ای به توسعه همه جانبه این شهرستان با توجه به پتانسیل ها و ظرفیت های بالقوه این منطقه داشته باشند.

  * سرزمین؛ فراتر از انتظار

  همان طور که گفته شد، شهرت ارسباران به خاطر داشتن معادن مس و طلا و طبیعت بکر و زیبای این منطقه نیست، بلکه در بيست و يکم مرداد سال گذشته با وقوع زلزله شش و 6.2 ريشتري، شهرستان ورزقان به نوعی شهرت جهانی پیدا کرد که در این زمین لرزه تمام زیر ساخت های شهری و روستای این شهرستان از بین رفت.

 به بیان دیگر، معروفیت بین المللی این منطقه به دلیل تعداد وقوع زمین لرزه ها بود که دراین راستا، ورزقان رکورد تعداد زلزله را از ژاپن که معروف است روزانه چندين زمين لرزه اتفاق مي‌افتد، را بشکند.    

 * سرزمین طلای سرخ ایران، چشم انتطار فرداست

 بنابر این، با این ویژگی ها و پتانسل هایی که در حال حاضر در شهرستان ورزقان هست به طور یقین مشخص می شود، تحقق آرمان « ورزقان، شهری تمیز، زیبا و توسعه یافته» دور از دسترس نباشد و در بین شهرهای آذربایجان شرقی شهر ورزقان، به عنوان توسعه ‌یافته‌ ترین شهر استان لقب بگیرد،که به نظر می آید دور از انتظار هم نباشد و بر این اساس نیز زیرساخت های اولیه برای تحقق این امر در این شهرستان فراهم شده است. 

 حال آنچه در این زمینه اهمیت دارد اینکه، مردم  منطقه ارسباران و به ویژه روستانشینان این منطقه در طول تاریخ کشورمان نشان دادند که همیشه و در همه حال در امور مختلف همواره پیشگام و پیشتاز بوده اند و در واقع این قابلیت و پتانسیل در بین آنان است که اگر بخواهند کاری را انجام دهند با پشتکار، همت، غیرت و سختگیری خاص تا آخر خط می روند که نمود بارز آن تقديم هزاران شهيد گلگون كفن به هشت سال دفاع مقدس و کمک به بازسازی مناطق زلزله زده زلزله اخیر این منطقه بوده است.

  از سوی دیگر، حال این پرسش مطرح می شود که شهرستان ورزقان، با داشتن این همه ثروت خدادادی و نیروی انسانی سخت کوش، صادق و با انگیزه چگونه می خواهد، خود را به عنوان« شهرستان پیشرفته و مدرن آذربایجان شرقی» و در نهایت « منطقه ای توسعه یافته» مطرح سازد. آیا زیر ساخت های لازم اقتصادی، فرهنگی، امکانات زیربنایی و ارتباطات برای این شهرستان فراهم شده و یا  باید منتظر این زیر ساخت ها شد، که به یقین می توان آن را در قاب آینده مشاهده کرد.

 پی نوشت ها: ویکی‌پدیا، وب‌گاه رسمی مرکز آمار ایران، سایت فرمانداری ورزقان و بانک اطلاعات تقسیمات کشوری

 ** یاداشت- موسی کاظم زاده - خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه آذربایجانشرقی